Dae sas carreras de Nùgoro a su reconnoschimentu mundiale: sa vida de un'iscritora chi at trasformatu un'esperièntzia locale in literatura universale.
Grazia Deledda in su 1926 · fonte: Wikimedia Commons
Grazia Deledda est nàschida in Nùgoro su 27 de cabudanni de su 1871. Dae pitzinna leghiat, osservaiat e iscrieat, trasformande istòrias, ligàmenes e paisàgios sardos in matèria de romanzu. Sa formatzione literària sua naschet in bona parte dae s'istùdiu personale, cuntìnu e tenàtze. A pustis de sa cuarta classe elementare, sas leturas, s'istùdiu dae sola e s'iscrietura de cada die sunt istados de importu mannu pro sa boghe sua. Sa formatzione sua ammentat cantu fiat difìtzile pro una pitzinna de cussu tempus sighire istùdios longos.
Sas primas publicatziones arribant cando fiat ancora adolescente. In su 1892 bessit Fior di Sardegna; sighint romanzos e contos, in ue s'autora zòvana passat dae s'osservatzione de su mundu nugoresu a una narratzione semper prus personale. In sos annos chi sighint creat un'òpera manna, chi allegat de su disìgiu, de su destinu, de sa curpa, de sa responsabilidade e de sos ligàmenes intre sa pessone e sa comunidade.
Crèschet in una famìlia chi connoschet su balore de sos libros e de sa traditzione orale. Pùblicat sos primos contos, cultìvat s'iscrietura e cumintzat a creare unu mundu narrativu suo, formadu dae sa Sardigna de sa zoventude.
A pustis de su matrimòniu cun Palmiro Madesani si mòvet a Roma. Sa distàntzia dae s'Ìsula non li leat su ligàmene cun sa terra nadia: medas de sas operas prus connoschidas sunt iscritas pròpiu in sos annos romanos.
In libros comente Elias Portolu, Cenere, Canne al vento e La madre istùdiat sa vida interiore de sos personàgios e sos cunflitos intre libertade, famìlia, giudìtziu sotziale e destinu.
Binghet su Prèmiu Nobel de Literatura de su 1926, cunsinnadu in su 1927. Sighit a iscrìere finas a sos ùrtimos annos. Su romanzu autobiogràficu Cosima at a èssere publicadu a pustis de sa morte sua.
Una biografia non est petzi una fila de datas. S'istòria de Deledda mustrat comente un'esperièntzia ligada a unu logu podet diventare literatura de balore internatzionale.
Grazia Deledda non sighit unu camminu acadèmicu regulare: cultìvat leturas, lìteras e unu traballu disciplinadu chi li permitit de allegare cun letores e editores. Su chi contat non est petzi s'istùdiu dae sola, ma sa costàntzia cun cale at trasformatu s'amore pro sos libros in unu mestiere.
Arribat a su reconnoschimentu in unu mundu in ue sas fèminas teniant pagas possibilidades de istùdiu e de traballu. In sos romanzos suos, personàgios feminiles diferentes afrontant lìmites, disìgios e giudìtzios sotziales. A los lèghere podimus cumprèndere cuntraditziones istòricas chene los ridùere a esèmpios semplices.
Sas narratziones suas mantenent paràulas, ritmos e paisàgios chi si reconnoschent, ma non sunt petzi folclore. Cun famìlias, logos e cunflitos particulares, Deledda allegat de chistiones comunes a sos letores de cada terra: curpa, libertade, responsabilidade e chirca de identidade.
Sos libros de Deledda aunint paisàgios, vida de cada die, sìmbulos e preguntas mannas de s'òmine. Sos logos sunt concretos, ma sos cunflitos de sos personàgios non sunt de unu tempus o de una terra isceti.
Su tzentenàriu est un'ocàsione pro lèghere custa cumplessidade chene ridùere s'iscritora a unu ritratu de tzelebratzione.
Biografia aprofundida: NobelPrize.org ↗
